QUYẾN
RŨ (Glamour)
Quyến
rũ là một ảo ảnh đẹp đẽ — từ “quyến rũ” ban đầu có nghĩa là một câu thần chú ma
thuật theo nghĩa đen – hứa hẹn về việc thoát khỏi một cuộc đời bình thường và
biến những thứ lý tưởng thành hiện thực. Nó phụ thuộc vào sự kết hợp đặc biệt
giữa bí ẩn và duyên dáng. Có được quá nhiều thông tin sẽ phá vỡ câu thần chú
này.
-Virginia
Postrel-
Sự quyến rũ xuất hiện khi chúng ta nhìn thấy những thứ
thúc đẩy các tưởng tượng do dopamine của chúng ta, làm mất đi khả năng nhận thức
chính xác về hiện thực ngay và luôn của chúng ta.
Một ví dụ hay ho là việc du lịch hàng không. Nhìn lên.
Có phải đó là một cái máy bay đang bay trên trời? Nhìn thấy nó sẽ khiến bạn nghĩ
đến điều gì và cảm nhận như thế nào? Nhiều người sẽ mơ ước đến việc được lên
máy bay, đi đến những nơi kỳ bí xa xăm –một nơi nghỉ dưỡng thư giãn được bắt đầu
với chuyến đi giữa những tầng mây. Tất nhiên, nếu bạn đang ngồi trên máy bay, cảm
giác về hiện thực của bạn sẽ cho bạn biết rằng cái gọi là thiên đường trên mây
đó khá là giống với việc ngồi xe buýt trong thành phố ở giờ cao điểm; chen
chúc, mệt mỏi, và khó chịu – hoàn toàn ngược lại với sự tao nhã.
Tương tự, thứ gì còn có thể quyến rũ hơn Hollywood? Những
diễn viên xinh đẹp đến các buổi tiệc tùng, đứng xung quanh hồ bơi, và tán tỉnh
nhau. Thực tế khác hơi bị xa, nó bao gồm 14 tiếng đồng hồ đổ mồ hôi dưới trời nắng
nóng hàng ngày liền. Các diễn viên nữ bị lạm dung tình dục còn diễn viên nam
thì chịu áp lực phải uống steroids và các hormone tăng trưởng để có được các cơ
thể đẹp đẽ mà chúng ta nhìn thấy trên màn hình. Gwyneth Paltrow, Megan Fox,
Charlize Theron và Marilyn Monroe đều đã mô tả những trải nghiệm “đi casting”
(tất cả, nhưng Marilyn Monroe nói rằng họ từ chối đổi tình lấy vai diễn.) Nick
Nolte, Charlie Sheen, Mickey Rourke và Arnold Schwarzenegger đều thú nhận là họ
dùng steroids, thứ có thể hủy hoại gan, khiến tâm trạng lên xuống thất thường,
khuynh hướng bạo lực và ảnh hưởng thần kinh. Đây là một ngành công nghiệp lòe
loẹt.
Nhưng mà, các ngọn núi thì không quá lòe loẹt. Chúng hùng
vĩ, đứng xa xa, và được làm mềm đi bởi hiệu ứng làm mờ của hàng dặm không khí,
giống như hiệu ứng lu mờ không gian trong tấm hình của cô dâu trong ngày cưới. Những
người có lượng mức dopamine cao sẽ muốn leo núi, khám phá nó, chinh phục nó.
Nhưng họ không thể, vì nó không tồn tại. Bản thân ngọn núi có tồn tại. Nhưng loại
trải nghiệm tưởng tượng về việc ở trên nó thì không thể đạt được. Thông thường,
tất cả những gì bạn nhìn thấy xung quanh là cây cối.Đôi khi bạn sẽ nhìn thấy một
quang cảnh rộng bao gồm các thung lũng trải dài hàng kilomet. Nhưng khi bạn ngắm
nhìn, thứ bạn đang ngắm là những thung lũng xa xăm xinh đẹp và đầy hứa hẹn, chứ
không phải là ngọn núi mà bạn đang đứng. Sự quyến rũ tạo nên những khao khát
không thể lấp đầy vì chúng là những khao khát dành cho những thứ chỉ tồn tại
trong tưởng tượng.
Dù là máy bay trên trời, ngôi sao điện ảnh Hollywood,
hay một ngọn núi xa xăm, chỉ những thứ ngoài tầm với mới quyến rũ; chỉ có những
thứ không có thật mới quyến rũ. Vì quyến rũ là dối trá.
Một
ngày nọ, đang ăn trưa, Samantha gặp lại Demarco, người bạn trai nghiêm túc cuối
cùng của cô ấy trước khi gặp Shawn. Họ đã không gặp nhau mấy năm trời, chưa từng
nói chuyện với nhau trên Facebook. Cô cảm thấy anh ấy hài hước và thông minh
như trước, và thân hình cũng đẹp nữa. Trong một khoảnh khắc, đôi mắt của cô lấp
lánh trở lại. Đây là thứ cảm xúc mà cô không cảm thấy trong một thời gian dài rồi,
sự dâng trào hưng phấn và cảm giác mong đời với một người đàn ông kết nối với
mình, một người tràn ngập những thứ mới mẻ mà mình có thể khám phá. Anh ấy cũng
rất hưng phấn, và hồi hộp chia sẻ cảm xúc với cô. Điều đầu tiên mà anh ấy chia
sẽ là anh ấy vô cùng hứng thú vì vừa mới đính hôn. Vị hôn thê của anh chính là
“người đó” và anh hy vọng Samantha có dịp gặp cô ấy, vì anh ấy chưa từng gặp ai
đặc biệt như người con gái này.
Sau
khi Demarco rời đi, Samantha nghĩ hôm nay là một ngày thích hợp để đi nhậu. Cô ấy
ghé vào quán bar, gọi một rổ khoai tây chiên tortilla và một chai Miller Lite,
dành nửa tiếng đồng hồ tiếp theo để chọn nhãn. Cô ấy đã yêu Shawn, thực sự - mà
có đúng vậy không nhỉ? Họ đã ở bên nhau buồn tẻ trong gần một năm. Cảm giác cô
có với Demarco là thứ mà cô muốn. Cô đã từng có loại cảm giác này với Shawn;
nhưng giờ thì không còn nữa.
MẶT
TỐI
Dopamine có một mặt tối. Nếu bạn thả một viên thức ăn
và chuồng chuột, con vật sẽ cảm nhận được sự dâng trào dopamine. Ai mà biết được
rằng thế giới này là một nơi mà thức ăn rơi từ trên trời xuống? Nhưng nếu bạn cứ
thả viên thức ăn 5 phút một lần, thì dopamine sẽ ngừng sinh ra. Con chuột biết
khi nào sẽ có thức ăn, vì thế chẳng còn gì ngạc nhiên nữa, và cũng chẳng có lỗi nào trong việc dự đoán về phần thưởng của
con chuột nữa. Nhưng nếu bạn thả viên thức ăn theo một cách ngẫu nhiên và con
chuột luôn bị ngạc nhiên thì sao? Và nếu, thay vì chuột và thức ăn, bạn áp dụng
với con người và tiền bạc?
Hãy tưởng tượng quang cảnh một sòng bạc bận rộn, với
bàn xì dách đông nghẹt người, bàn poker cá cược cao, và vòng quay roulette xoay
liên tục. Nó là hình ảnh thu nhỏ của một Vegas xa hoa bề thế; nhưng những người
điều hành sòng bạc biết rằng những trò thu hút người ta và trông có vẻ xa hoa
nhất không mang lại nhiều lợi nhuận nhất. Mà chính là những cái máy đánh bạc (slot machine) thấp kém, món yêu thích của
các khách du lịch, những người nghỉ hưu, và những tay cờ bạc bình thường, những
người này ghé vào mỗi ngày vài giờ, ở một mình với những ánh sáng lấp lánh, những
tiếng chuông đinh đang, và những vòng xoay nhấp nháy. Tiêu chuẩn hiện đại để
thiết kế một sòng bạc là dành 80% diện tích để đặt những máy đánh bạc, với lý
do: máy đánh bạc mang lại nguồn thu chủ yếu cho sòng bạc.
Một trong những công ty sản xuất máy đánh bạc lớn nhất
thế giới là Scientific Games – Các Trò Chơi Khoa Học. Khoa học đóng một vai trò
to lớn trong việc thiết kết ra những thiết bị hấp dẫn này. Mặc dù máy đánh bạc
xuất hiện từ thế kỷ 19, các tinh chỉnh hiện đại được dựa trên thành quả tiên
phong của nhà khoa học hành vi B.F. Skinner – người đã lên sơ đồ cho nguyên lý
thao túng hành vi vào những năm 1960.
Trong thí nghiệm, Skinner đặt một con chim bồ câu vào
một cái hộp. Ông đã phát hiện ra rằng ông có thể khiến nó mổ một cái đòn bẩy để
kiếm thức ăn. Trong một số thí nghiệm, con bồ câu phải mổ một lần thì có được
thức ăn, trong một số khác, con bồ câu phải mổ tới mười lần, nhưng con số này
trong mỗi thí nghiệm đều giống nhau. Kết quả không đặc biệt thú vị. Bất kể số lần
cần mổ để có thức ăn là bao nhiêu, những con bồ câu đều mổ với tần suất như một
công chức đóng dấu chồng tài liệu vô tận.
Sau đó, Skinner thử một thí nghiệm khác. Ông ấy thử
khiến cho số lần mổ cần thiết để có được thức ăn trở thành con số ngẫu nhiên.
Lúc này con chim bồ câu không bao giờ biết được khi nào sẽ có thức ăn. Những phần
thưởng không thể dự đoán trước. Con chim bắt đầu thấy hứng thú. Chúng mổ nhanh
hơn. Có điều gì đó thúc đẩy khiến những con chim nỗ lực hơn. Dopamine, phân tử
của sự ngạc nhiên, đã được sản sinh, và nền tảng khoa học của máy đánh bạc đã
ra đời.
Khi Samantha nhìn thấy bạn trai cũ, tất cả những cảm
xúc nhanh chóng quay lại – sự hưng phấn, sự mong đời, sự tập trung, rung động.
Cô ấy không đi tìm sự lãng mạn, nhưng cô ấy cũng chẳng cần phải đi tìm. Sự xuất
hiện của Demarco, và giấc mơ trong trạng thái tỉnh táo nửa vời về một cơ hội để
có sự hưng phấn đầy đam mê, là một phần thưởng bất ngờ rơi vào đời sống cảm xúc
của cô ấy, và sự ngạc nhiên chính là nguồn gốc của hưng phấn. Dĩ nhiên là
Samantha không biết điều đó.
Demarco và cô quyết định gặp nhau lần nữa để đi nhậu,
và mọi chuyện tốt đẹp. Họ lại quyết định sẽ ăn trưa cùng nhau, và không lâu sau
thì những cuộc gặp mặt của họ trở thành “hẹn hò”. Họ cảm thấy thật phấn khởi.
Khi nói chuyện, họ chạm vào nhau. Họ ôm nhau khi nói tạm biệt. Khi họ ở bên
nhau, thời gian trôi nhanh vùn vụt, giống như trước đây khi họ vẫn còn hẹn hò –
và, khi cô ấy nghĩ về điều này, cảm xúc giống y như thứ cô đã từng có với
Shawn. Có lẽ, cô nghĩ, Demarco chính là “người đó”. Nhưng nếu
hiểu biết về vai trò của dopamine, rõ ràng là thứ quan hệ này không phải điều
gì đó mới mẻ. Nó cũng chỉ là sự hưng phấn khác lại được tạo ra bởi dopamine.
Sự mới mẻ thúc đẩy sản sinh dopamine không kéo dài mãi
mãi. Khi nó biến thành tình yêu, thì cuối cùng nó cũng sẽ mất dần sự lãng mạn đầy
đam mê ở giai đoạn đầu, và trở thành một lựa chọn. Chúng ta có thể chuyển sang
một loại tình yêu được nuôi dưỡng bởi sự trân trọng hàng ngày đối với người mà
bạn đang có ở hiện tịa, hoặc chúng ta có thể kết thúc mối quan hệ này và đi tìm
một chuyến tàu lượn mới. Lựa chọn việc thúc đẩy sản sinh dopamine thì cần ít nỗ
lực hơn, nhưng nó cũng kết thúc nhanh hơn, giống như niềm vui đến từ viên kẹo
Twinkie. Các tình yêu dài lâu thường chuyển trọng tâm từ sự dự đoán sang trải
nghiệm; từ ảo tưởng về những điều có thể xảy ra sang sự gắn kết với thực tế và
những điều không hoàn hảo của nó. Sự chuyển tiếp này vô cùng khó khăn, nên khi
thế giới giới thiệu với chúng ta một phương thức khác để thoát khỏi nhiệm vụ
khó khăn này, chúng ta thường có xu hướng nghe theo. Đó là lý do tại sao khi sự
lãng mạn thuở ban đầu kết thúc, dopamine ngưng phun ra, thì nhiều mối quan hệ
cũng kết thúc theo.
Tình yêu thuở ban đầu giống như bạn ngồi lên vòng xoay
ngựa gỗ nằm dưới chân cầu. Vòng xoay có thể đưa bạn đi vòng vòng ngắm nhìn những
thứ xinh đẹp bất kể bao nhiêu lần mà bạn muốn, nhưng nó luôn đưa bạn về điểm xuất
phát. Mỗi khi nhạc ngưng lại và chân bạn chạm đất, bạn phải quyết định rằng
mình muốn đi thêm một vòng nữa, hay là băng qua cây cầu đó, để đến với một thứ
tình yêu lâu dài hơn.
MICK
JAGGER, GEORGE COSTANZA, VÀ “SỰ THỎA MÃN”
Khi Mick Jagger hát “Tôi không bao giờ thỏa mãn” lần đầu
tiên vào năm 1965, chúng ta không hề biết rằng ông ấy đang dự đoán tương lai.
Năm 2013, khi Jagger kể cho người viết tiểu sử cho ông về việc ông đã ngủ với bốn
nghìn người phụ nữ - mỗi 10 ngày thì lại ngủ với một người mới trong suốt phần
đời trưởng thành của mình.
Hãy lưu ý rằng, Mick chưa từng kết thúc câu chuyện với
câu “… và với con số 4000 người, cuối cùng tôi đã thỏa mãn. Thế là được rồi!”
Giả sử rằng ông ấy tiếp tục ngủ với người khác khi còn có thể. Thế thì phải bao
nhiêu tình nhân mới có thể khiến ông ấy “thỏa mãn”? Nếu bạn cũng có 4000 tình
nhân, chúng ta có thể chắc chắn rằng dopamine đang lèo lái cuộc đời bạn, ít nhất
là trong lĩnh vực tình dục. Và chỉ thị chính của dopamine là nhiều hơn. Nếu Ngài Mick theo đuổi sự thỏa
mãn này thêm nửa thế kỷ nữa, thì ông ấy vẫn sẽ không bắt được nó. Ý tưởng của
ông về sự thỏa mãn hoàn toàn không phải về sự thỏa mãn. Nó là sự truy cầu - được
tạo ra bởi dopamine, thứ phân tử nuôi dưỡng sự bất mãn vĩnh cửu.
Nói theo cách này thì Mick không cô đơn. Thậm chí, ông
ấy cũng không hề bất thường. Mick Jagger chỉ là một phiên bản tự tin của George
Costanza trên tivi. Trong gần như tất cả các tập phim của Seinfeld, George đều
trúng tiếng sét ái tình. Anh ấy cố gắng đến mức kỳ cục để có được một cuộc hẹn
hò, và anh ấy sẵn sàng làm gần như mọi thứ để lên giường. Anh ấy tưởng tượng rằng
mỗi một phụ nữ mới gặp đều có thể trở thành bạn đời tiềm năng, trở thành người
phụ nữ hoàn hảo đi cùng anh ấy trong suốt phần đời còn lại. Những tất cả các
fan của Seinfeld đều biết câu chuyện này sẽ kết thúc như thế nào. George sẽ yêu
điên cuồng một người phụ nữ cho đến khi cô ấy đáp lại tình yêu của anh ta. Khi
anh ta không còn phải cố gắng nữa, thì mọi mong muốn của anh ta cũng tan biến.
George Louis Costanza bị nghiện nặng dopamine từ việc theo đuổi sự lãng mạn đến
mức anh ta bỏ ra toàn bộ mùa phim để tự tách mình ra khỏi sự cam kết của anh ta
với người phụ nữ duy nhất tiếp tục yêu thương anh bất chấp những điều tệ hại mà
anh ta đã làm. Và khi vị hôn thể của anh liếm nhầm keo có thuốc độc trên phong
bì thiệp cưới của hai người mà chết, George không hề đau khổ. Anh ta cảm thấy
được giải thoát, thậm chí là vui vẻ. Anh ta hào hứng quay lại cuộc chơi truy đuổi
của mình. Mick cũng giống như George, và George thì giống với chúng ta. Chúng
ta thích thú với những đam mê, sự tập trung, sự hưng phấn, sự hồi hộp khi tìm
được tình yêu mới. Điểm khác biệt là hầu hết chúng ta ở một thời điểm nào đó sẽ
đều phát hiện ra dopamine đang lừa dối chúng ta. Khác với cựu nhân viên bán
hàng cao su cho Vandelay Industries và là ca sĩ chính của Rolling Stones, chúng
ta hiểu rằng người phụ nữ xinh đẹp hay chàng trai quyến rũ tiếp theo mà chúng
ta nhìn thấy kia, có thể không phải là chìa khóa cho “sự thỏa mãn”.
“Shawn
thế nào rồi?” Mẹ Samantha hỏi.
“À…..,”
Samantha lần tay trên viền cốc cà phê của cô, “Đây không phải điều mà con mong
đợi.”
“Nữa
hả?”
“Mẹ
lại bắt đầu rồi đây,” Samantha nói.
“Mẹ
chỉ muốn nói rằng, Shawn có vẻ là một chàng trai tốt –“
“Mẹ
à, con không muốn chơi trò “trân trọng hiện tại” của mẹ”
“Đây
có phải lần đầu tiên đâu. Con còn nhớ Lawrence chứ? Demarco nữa?” Samantha cắn
môi, “Tại sao con không thể tận hưởng những thứ mình có chứ?”
CHÌA
KHÓA HÓA HỌC ĐỂ CÓ ĐƯỢC TÌNH YÊU DÀI LÂU
Từ góc độ dopamine mà suy xét, thì việc sở hữu được thứ
gì đó hoàn toàn không hề thú vị chút nào. Việc đạt được thứ gì đó mới là quan
trọng. Nếu bạn sống dưới gầm cầu, thì dopamine sẽ khiến cho bạn muốn một cái tều.
Nếu bạn có được một cái lều, thì dopamine sẽ khiến bạn muốn một cái nhà. Còn nếu
bạn đã sống trong ngôi biệt thự đắt tiền nhất thế giới, dopamine sẽ khiến cho bạn
muốn một lâu đài trên cung trăng. Dopamine không có tiêu chuẩn thứ tốt đẹp nhất,
và nó cũng không bao giờ có vạch đích. Mạch hoạt động của dopamine trong não chỉ
được thúc đẩy bởi những thứ mới mẻ lấp lánh có khả năng xảy ra, chứ không bao
giờ quan tâm tới những thứ hiện tại dù chúng có hoàn hảo thế nào. Châm ngôn của
dopamine là “Nhiều hơn nữa”.
Dopamine là kẻ xúi giục ái tình, là nguồn gốc của tia
lửa khiến mọi thứ theo sau nó bùng cháy. Nhưng đối với những tình yêu kéo dài
sau giai đoạn đó, bản chất của ái tình đã thay đổi vì bản giao hưởng hóa học đằng
sau nó đã thay đổi. Dù sao đi nữa thì dopamine không phải phân tử của niềm vui.
Nó là phân tử của sự dự đoán. Để tận hưởng những thứ mà chúng ta có, thay vì những
thứ chúng ta có thể có, bộ não của chúng ta phải chuyển các hóa chất tập trung
vào tương lai sang các hóa chất tập trung vào hiện tại, một tập hợp các chất dẫn
truyền thần kinh mà chúng ta gọi là các phân tử Ngay và Luôn, hay N&L.
Hầu hết mọi người đều đã từng nghe qua N&L. Chúng bao gồm serotonin,
oxytocin, endorphin (morphine phiên bản được tạo ra trong não bộ), và một lớp
các hóa chất gọi là endocannabinoid (marijuanna phiên bảo được tạo ra trong não
bộ). Trái với niềm vui đến từ việc dự đoán thông qua dopamine, những hóa chất
này cho chúng ta niềm vui từ cảm xúc và cảm giác. Trên thực tế, có một phân tử
endocannabinoid được gọi là anandaminde, được đặt tên theo tiếng Sanskrit có
nghĩa là vui vẻ, hạnh phúc, và sảng khoái.
(joy, bliss, delight).
Theo nhà nhân chủng học Helen Fisher, tình yêu thuở
ban đầu hay “đam mê” chỉ kéo dài từ 12 đến 18 tháng. Sau thời gian đó, để một cặp
đôi tiếp tục dính với nhau, họ cần phát triển một thứ tình yêu mới gọi là tình
yêu đồng hành. Tình yêu đồng hành được
môi giới bởi bởi N&L vì nó bao gồm các trải nghiệm xảy ra ở ngay lúc này và
ngay tại đây – bạn đang được ở bên cạnh
người mạ bạn yêu, nên, hãy tận hưởng đi.
Tình yêu đồng hành không phải một hiện tượng độc quyền
của loài người. Chúng ta đã nhìn thấy nó ở những loài kết đôi cả đời. Hành vi của
chúng bao gồm hợp tác bảo vệ lãnh thổ và xây tổ. Các cặp đôi bón cho nhau ăn,
chải lông cho nhau, và cùng nhau nuôi dưỡng con cái. Hầu hết chúng sống gần
nhau và tỏ ra căng thẳng khi bị chia tách. Cũng giống như con người. Con người
cũng có những hành vi và cảm xúc tương tự, đặc biệt là sự thỏa mãn khi có một
người nào đó mà toàn bộ cuộc đời họ quện chặt với mình.
Khi N&L chiếm được quyền kiểm soát ở giai đoạn thứ
hai của tình yêu, dopamine bị đè xuống. Hẳn là bởi vì dopamine đã vẽ một bức
tranh trong tâm trí chúng ta về tương lai màu hồng nhằm thúc đẩy chúng ta nỗ lực
chăm chỉ để biến nó thành hiện thực. Sự bất mãn với tình trạng hiện tại là
nguyên liệu quan trọng trong việc khiến chúng ta thay đổi, đây cũng là tính chất
của một mối quan hệ mới. Mặt khác, N&L đồng hành với thứ tình yêu có tính
chất sâu sắc và dài lâu với tình trạng hiện có của nó, và chống đối sự thay đổi,
ít nhất là sự thay đổi liên quan đến mối quan hệ hay nửa kia của ai đó. Thực tế
là, dù N&L và dopamine có thể hoạt động cùng nhau, trong hầu hết các trường
hợp thì chúng lại chống đối nhau. Khi N&L đang tiếm quyền, chúng thúc đẩy
chúng ta trải nghiệm thế giới thật xung quanh, và dopamine bị nén lại; còn khi
dopamine đang tiếm quyền, chúng ta chuyển sang trạng thái tập trung vào những
điều có thể xảy ra trong tương lai, còn N&L bị ép xuống.
Các thí nghiệm trong cũng giúp củng cố nhận định này.
Khi các nhà khoa học quan sát tế bào máu rút ra từ những người đang say đắm
trong tình yêu, họ nhìn thấy N&L serotonin ở mức độ thấp hơn so với người
“bình thường”, dấu hiệu cho thấy N&L đang ở trạng thái rút lui.
Nói tạm biệt với cơn sốt dopamine đến từ những người yêu
mới và sự đam mê cuồng nhiệt không phải là một điều dễ dàng, nhưng làm được việc
đó là dấu hiệu của sự trưởng thành, và bước được lên con đường của hạnh phúc
dài lâu. Hãy nghĩ về một người đàn ông đang lên kế hoạch cho kì nghỉ ở Rome.
Anh ta dùng hàng tuần liền để lên kế hoạch tỉ mỉ cho từng ngày, chắc chắn rằng
anh ta sẽ đi thăm hết tất cả các viện bảo tàng và các danh lam thắng cảnh mà
anh đã nghe nói quá nhiều. Nhưng khi anh ta đứng giữa những tác phẩm nghệ thuật
xinh đẹp nhất trên thế giới, anh ta chỉ nghĩ về nhà hàng mà anh ta đã đặt chỗ để
ăn tối. Anh ta không hề vui vẻ ngắm nhìn những kiệt tác của Michelangelo. Chỉ
là tính cách của anh ta chủ yếu nghiêng về việc sản sinh dopamine: anh ta thích
thú trước việc dự đoán và lên kế hoạch hơn là thực sự làm một việc gì đó. Các cặp
đôi cũng có trải nghiệm tương tự về sự thiếu liên kết giữa dự đoán và trải nghiệm
thực. Giai đoạn đầu, tình yêu đam mê,
là sự bùng nổ dopamine – phấn khởi, lý tưởng hóa, tò mò, trông đợi ở tương lại.
Giai đoạn sau, tình yêu đồng hành, là tập trung vào N&L – thỏa mãn, bình
yên, và trải nghiệm bằng các giác quan trên cơ thể cũng như cảm xúc.
Sự lãng mạn được xây dựng dựa trên cơn sốt dopamine,
ngắn ngủi như một chuyến tàu lượn cao tốc, nhưng bộ não cũng cho chúng ta các
công cụ để bước xuống con đường dẫn tới tình yêu đồng hành. Dopamine là phân tử
của sự khao khát đầy ám ảnh, còn những hóa chất gắn liền với mối quan hệ lâu
dài chính là oxytocin và vasopressin. Phụ nữ thường gắn với oxytocin, còn đàn
ông thì gắn với vasopressin.
Các nhà khoa học đã nghiên cứu về các chất dẫn truyền
thần kinh này trên nhiều loài vật trong phòng thí nghiệm. Ví dụ, khi các nhà
khoa học tiêm oxytocin và não của chuột đồng cái, con vật sẽ hình thành một mối
quan hệ lâu dài với bất kỳ con đực nào vô tình ở gần đó. Tương tự, khi chuột đồng
đực có bộ gien lăng nhăng sẵn, được tiêm vào một lượng vasopressin, chúng kết
đôi với duy nhất một con cái, ngay cả khi những con cái khác đang ở sẵn xung
quanh nó. Vasopressin có công dụng như là một “hormone người chồng tốt”.
Dopamine thì ngược lại. Những người sở hữu bộ gien sản sinh ra nhiều dopamine
thường có số lượng bạn tình cao nhất và quan hệ tình dục lần đầu tiên ở độ tuổi
nhỏ nhất.
Hầu hết các cặp đôi ít khi quan hệ tình dục trong giai
đoạn dopamine đang nắm quyền kiểm soát sẽ phát triển lên giai đoạn tình yêu đồng
hành N&L. Điều này hợp lý, vì oxytocin và vasopressin đã đè ép sự bùng phát
của testoterone. Tương tự, testosterone cũng đè ép sự sản sinh oxytocin và
vasopressin, điều này giúp giải thích lý do tại sao những người đàn ông có lượng
testosterone cao trong máu thường ít khi kết hôn. Cũng như vậy, những người đàn
ông độc thân thì có nhiều testoterone hơn đàn ông đã kết hôn. Và nếu một người
đàn ông đã kết hôn trở nên bất ổn, lượng vasopressin giảm, thì lượng
testosterone sẽ tăng.
Liệu loài người có thực sự cần mối quan hệ lâu dài hay
không? Có kha khá bằng chứng cho câu trả lời “có”. Bất chấp sự hấp dẫn nông cạn
đến từ việc có nhiều bạn tình, hầu hết người ta cuối cùng đều sẽ ổn định cuộc sống.
Một cuộc khảo sát của liên hợp quốc đã phát hiện ra rằng hơn 90% đàn ông và phụ
nữ kết hôn trước 45 tuổi. Chúng ta có thể sống mà không có tình yêu đồng hành,
nhưng đa số chúng ta luôn dành một phần trong đời mình để tìm kiếm và giữ gìn
nó. N&L cho chúng ta khả năng để làm điều đó. Chúng cho phép chúng ta có được
sự thỏa mãn mà các giác quan đem lại – những thứ ở ngay trước mắt chúng ta, và
những thứ mà chúng ta có thể trải nghiệm mà không cần òn ỉ rằng chúng ta cần
nhiều hơn.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét