Tối ưu hóa

 

Optimize là một từ rất hay, trong tiếng Việt, nó được dịch theo một từ Hán Việt cũng hay không kém: tối ưu. 

Lý giải dài dòng thì là vầy: dùng nguồn lực ít nhất để đạt được hiệu quả to lớn nhất. Chúng ta sẽ dễ dàng tư duy hơn khi đã có một đầu mối cố định: sự giới hạn của nguồn lực, hoặc hiệu quả mong muốn. 

Ví dụ: 

Cố định nguồn lực: cho bạn 100.000đ, hãy nấu một bữa ăn cho gia đình 4 người.

Cố định hiệu quả mong muốn: một bữa cơm của gia đình 4 người mất bao nhiêu tiền chợ? Giả sử tiêu tốn 1kg gạo, 0.5 kg thịt, 4 hột vịt, 1 bó rau, gia vị, gas, điện. Bạn làm sao để chi phí đó nhỏ nhất. 

Nhưng thông thường, chúng ta chẳng cố định được cái gì cả. Bài toàn đề ra luôn đại loại là: làm sao để tăng độ nhận diện thương hiệu nhanh nhất với chi phí nhỏ nhất, làm sao để số lượng thành phẩm đạt chất lượng cao nhất với chi phí nhân công nhỏ nhất… Và khi không có đầu mối cố định, chúng ta cực kỳ dễ rơi vào trạng thái bối rối mà tôi tạm gọi là “lòng tham không đáy”: chúng ta loay hoay quá nhiều và không biết phải làm gì giữa muôn trùng lựa chọn. 

Vì thế, bước đầu tiên của chuyện tối ưu hóa, chính là lượng hóa mọi thứ có thể của một trong hai nguồn. 

Còn lượng hóa cả 2 nguồn? Vậy nó không còn là tối ưu nữa, mà sẽ trở thành kế hoạch. Nếu cơ sở để lượng hóa không đủ tốt, chúng ta sẽ dễ rơi vào 2 trạng thái, bất-khả-thi hoặc bị-lợi-dụng. Chẳng hạn cho bạn 50.000đ và đòi bữa cơm có món tôm hùm kho tàu. Hoặc cho bạn 3 triệu và đòi bữa cơm có món rau muống xào tỏi. Tôi có một cô bạn đang freelance online marketing cho công ty thiết kế nội thất nọ, một ngày kia sếp chuyển cho cô ấy 10.000.000đ và yêu cầu rằng không-cần-biết cô ấy chạy marketing kiểu gì, miễn đem lại cho sếp khoảng 100 lượt truy cập vào page và 30 lượt đăng kí event là ok, kết quả: cô ấy chạy GDN & facebook marketing mất khoảng 4.000.000đ là đã đạt chỉ tiêu. Còn 6.000.000đ kia, dĩ nhiên dùng để tối ưu hóa túi tiền của cô ấy… 

(Tôi gọi đó là nhà giàu kém hiểu biết... Khuyết điểm của chuyên môn hóa chính là sự tín nhiệm sai chỗ và đạo đức con người. Và đó là một chủ đề khác, rất khác.) 

1. Lượng hóa mọi thứ có thể của một trong 2 nguồn

Như tôi thường lặp đi lặp lại khi nói chuyện với bạn của mình, vấn đề quan trọng nhất, là bạn biết bạn đang làm cái gì và làm cái đó để làm gì. Có thể mục đích ban đầu sẽ lệch đến nghiêng trời nghiêng đất khi bạn đạt tới kết quả, hoặc kế hoạch ban đầu thay đổi kinh khủng để đảm bảo kết quả sau cùng, nhưng ít nhất bạn phải có một thứ để neo đậu, đừng bấp bênh cả 2. 

Thành ra, câu hỏi phải được viết như vầy:

- Làm sao tôi tối ưu hóa 100.000đ trong túi để sống vui vẻ ngày hôm nay?

- Tôi cần ít nhất bao nhiêu tiền để có thể ăn được một bữa bao gồm: canh kim chi, thịt nướng, cơm trắng? 

Chứ đừng là: tôi cần ít nhất bao nhiêu tiền để sống vui vẻ ngày hôm nay. Bởi vì, xu hướng câu trả lời là 0 đồng – dắt nhau đi ngủ, thường là câu trả lời tốt nhất… bạn mất số tiền ít nhất, để không được cái gì cả. Dĩ nhiên là trừ những ai thích ngủ *smirk* 

2. Tìm nguồn

“Nguồn” là một thứ cực kỳ cực kỳ quý báu. Tên tiếng Anh là “resource”. 

Trong bất kỳ ngành nào, trong bất kỳ lĩnh vực nào, người-có-nguồn là người quý giá nhất. Chúng ta có thể nhìn trực tiếp vào sự ảnh hưởng nghiêm trọng của google vào cuộc sống của chúng ta để biết được điều đó. Nếu nhân hóa Google, đó là hình tượng một người phụ nữ nghiện shopping tất cả mọi thứ và biết tuốt nơi nào có giá cả ra sao, đó là hình tượng ông tiến sỹ mọi lĩnh vực từ chứng khoán đến lịch sử, và ở một góc khuất, đó là hình tượng của một người doanh nhân đang mỉm cười xới lới bảo: anh cho tôi tiền, tôi sẽ đem anh giới thiệu đến người-quen của tôi…

Google từ tên riêng, trở thành một động từ được thừa nhận. “Google cái đó đi” “Để tôi google xem”. Mà thôi, đó lại là một chủ đề khác. 

Bạn phải có nguồn. Đây là điều chắc chắn khi bạn “tối ưu” bất kỳ thứ gì, từ tiền bạc đến thời gian, từ nhân công đến vật tư, thậm chí từ sức khỏe thể chất đến sức khỏe tinh thần. Nắm trong tay nguồn lực tốt là một bước khởi đầu siêu trót lọt để bạn đi tiếp những bước khác trên con đường “tối ưu” của mình. 

Chúng ta cụ thể hóa chuyện tìm nguồn như thế này: 

Bài toán: dùng 100.000đ chuẩn bị một bữa cơm có 2 món mặn 1 món canh cùng cơm trắng. Nơi nào rẻ nhất để mua hàng? Cách nào rẻ nhất để có được món hàng? 

Trên thực tế, hiếm khi có chuyện: chợ A bán món nào cũng rẻ hơn chợ B, thường thì nó như vầy: chợ A bán đậu hủ với giá 5.000đ, bán cá với giá 27.000đ, bán rau với giá 10.000đ, chợ B bán đậu hủ với giá 7.000đ, bán cá với giá 25.000đ, bán rau với giá 10.000đ. Vậy, bạn nên làm gì? Chạy đến chợ A mua đậu hủ, sau đó chạy đến chợ B mua cá, hay đơn giản là tiết kiệm xăng và công sức mà mua ở một chợ cho xong? 

Và, dĩ nhiên là còn 100, 1000 cách khác để giải quyết vấn đề khi đó là quan hệ giữa người và người: thương lượng nhờ hàng xóm vốn hay đi chợ A mua hộ đậu hủ, trả giá với người bán đậu hủ ở chợ B, thậm chí, bạn có thể mua sỉ để bán lại cho người hàng xóm để có giá rẻ hơn cho chính bạn, và – đến chợ C (chẳng ai quy định là trong thành phố này chỉ có 2 khu chợ cả!!!).

Bài ví dụ nghe thật buồn cười, quá đơn giản không đáng để suy nghĩ? Tất nhiên, nhưng trên đời này nguyên tắc nào mà không đến từ thứ đơn giản nhất. 

Bây giờ chúng ta chuyển thể bài toán về online marketing của cô bạn phía trên của tôi (và hãy nhớ là chúng ta đang giải quyết vấn đề bằng lương tâm nghề nghiệp và tối ưu cho khách hàng – không tối ưu cho túi tiền bản thân): bạn muốn có 100 lượt truy cập vào trang web để từ đó có thể convert ra 30 lượt đăng kí (tạm thời chúng ta không bình luận hay tìm hiểu gì về tỉ lệ convert này – đó là một vấn đề cực kỳ nhức nhối trong đầu tôi lúc này). 

Chúng ta cần xác định trước: chúng ta chịu trách nhiệm về lượt 100 truy cập, không phải về 30 lượt đăng kí, vì để đo chính xác tỉ lệ convert cần một lượng kha khá kiến thức về chuyên môn của ngành. 

Đầu tiên, hãy liệt kê nguồn mà chúng ta có, càng chi tiết càng tốt. 

Để tránh thiếu sót trong liệt kê, chúng ta nên bắt đầu từ cái lớn nhất, đến cái nhỏ nhất. 

A) Nơi để quảng cáo: 

- trên mạng xã hội:  facebook, instagram, twitter, pinterest, (zing me?)…, 

- quảng cáo trên search engine, chúng ta có google, cốc cốc, (bing?)…, 

- quảng cáo trên các forum (vô số forum),

- … 

Sau đó, lại chia nhỏ ra: facebook thì dựa theo objectives chúng ta có hàng tá kiểu quảng cáo thay đổi theo năm tháng mà bây giờ tôi liệt kê ra không chừng đến tháng sau lại hết hạn sử dụng, Instagram có boost post... Google thì có adwords và adsense (may thay…), forum có các kiểu dán banner (vị trí), seeding…

B) Hình thức quảng cáo: hình ảnh, bài viết, scandal, topic thảo luận… 

3. Sử dụng nguồn

Mỗi nguồn như vậy, tỉ lệ convert là bao nhiêu. 

Đây là câu hỏi lớn hiếm khi có lời đáp chuẩn. Để có được đáp án, bạn phải trả giá bằng rất nhiều mồ hôi và nước mắt… Đùa thôi, nhưng rõ ràng, để ra một đáp án chuẩn cho tỉ lệ convert, bạn phải có kinh nghiệm, rất nhiều kinh nghiệm. 

Có cả trăm ngàn yếu tố dẫn đến sự tăng giảm của tỉ lệ convert, chẳng hạn như nội dung, chất lượng hình ảnh dùng làm quảng cáo, khách hàng mục tiêu, thời lượng quảng cáo, thời điểm quảng cáo trong ngày – trong tuần – trong tháng – trong năm… 

Nếu bạn làm một agency quảng cáo, thì dĩ nhiên sẽ có mức trung bình cho tỉ lệ convert, chẳng hạn, 2.000đ/cho một lượt react trên facebook khi boost post. Nhưng chúng ta đang nói tới tối ưu, và tối ưu thì giá này quá cao. 

(còn tiếp)