THÔNG
MINH HƠN VẺ BỀ NGOÀI
Trong những chương tiếp theo, tôi sẽ nói về việc những
khoái cảm mà chúng ta có được từ những đồ vật và hoạt động hàng ngày một phần
nào đó dựa trên việc chúng ta nhìn thấy bản chất của chúng là gì. Thuyết bản chất
không chỉ là một phương pháp lạnh lùng để lý giải về thực tế; nó làm nền tảng
cho niềm đam mê, sở thích và mong muốn của chúng ta.
Thuyết bản chất tâm lý vẫn đang được phát triển, các
quan niệm khác nhau về bản chất đang được khám phá. Có thuyết bản chất phân loại
và thuyết bản chất năng lượng; có những bản chất vật lý của những thứ tự nhiên
như động vật và thực vật, và những bản chất tâm lý của những thứ do con người tạo
ra như công cụ và tác phẩm nghệ thuật. Tôi cũng sẽ cố gắng để nghiên cứu ảnh hưởng
của thuyết bản chất đối với khoái cảm với biên độ rộng như vậy.
Đôi khi, tôi sẽ dùng thuyết bản chất phân loại lý giải
khoái cảm, chẳng hạn như trong vấn đề tình dục, nơi các phân loại như nam, nữ
và trinh nữ hóa ra có ảnh hưởng lớn. Đôi khi thuyết bản chất năng lượng sẽ
thích hợp để hơn, như khi chúng ta thảo luận về giá trị của một số sản phẩm
tiêu dùng. Đôi khi chúng ta sẽ tập trung vào vai trò của những cấu trúc nội tại
liên quan, như là loại nước đóng chai ưa thích của chúng ta; đôi khi sẽ tập
trung vào lịch sử loài người, như khi nói về tiểu thuyết hay tranh vẽ. Và chúng
ta sẽ kết thúc cuốn sách với thảo luận về một nhận thức chung: có một bản chất
tiềm ẩn sâu bên trong những trải nghiệm thông thường, một nhận thức có thể là nền
tảng cho các khoái cảm mà chúng ta thu được từ việc thực hành tôn giáo và nghiên
cứu khoa học.
Tôi phải thừa nhận rằng nói như vậy thì khoái cảm thực
sự phức tạp. Nhưng mà: con người là loài vật phức tạp. Chúng ta thường bỏ qua sự
phức tạp này. Một số nghiên cứu tâm lý loài người quá rõ ràng và hợp thời đến nỗi
chúng ta thường chẳng đòi hỏi lời giải thích cho chúng để làm gì. William James
đã đưa ra quan điểm này với bài hùng biện kinh điển vào năm 1890:
Đối
với riêng những nhà siêu hình học, những câu hỏi như vậy có thể là: Tại sao
chúng ta lại mỉm cười mà không cau có khi vui vẻ? Tại sao chúng ta không thể
nói chuyện với một đám đông như khi chúng ta nói chuyện với một người bạn? Tại
sao một cô gái lại có thể làm sụt giảm trí thông minh của chúng ta? Người bình
thường chỉ có thể nói: "Đương nhiên
là ta mỉm cười, đương nhiên là
tim chúng ta đập loạn khi nhìn thấy đám đôngi, đương nhiên là chúng ta yêu thích thiếu nữ."
Ông đã giải thích những cảm giác này là đặc tính ngẫu
nhiên của động vật:
Và
như thế, có lẽ, mỗi con vật sẽ có có những cảm nhận riêng biệt và cụ thể về thứ
mà chúng có xu hướng làm khi có mặt của một thứ nhất định…Đối với sư tử, đó là
sư tử cái được tạo ra để được yêu thương; đối với loài gấu, thì đó là gấu cái. Còn
đối với một con gà mái tơ, thật là một ý tưởng quái dị khi nghĩ về một loài vật
mà đối với nó, một cái ổ trứng đầy ắp không phải là thứ hấp dẫn nhất, quý giá
nhất, và đáng được ngồi lên nhất – vì rõ ràng đây là thứ hấp dẫn nhất, quý giá
nhất, và đáng được ngồi lên nhất đối với nó.
Khi bàn về khoái cảm, chúng ta thường hay lý giải phản
ứng của mình với một vật là do tính chất của chính vật đó. Đương nhiên là khi gặp
một cô gái, chúng ta bị líu lưỡi – vì cô ấy quá đẹp. Sao một người con gái đẹp
như vậy là có thể không làm chúng ta sụt giảm trí thông minh được? Và đương
nhiên là chúng ta bị mê hoặc bởi các em bé – vì chúng nó quá đáng yêu.
Chúng ta không nhìn thấy chiều sâu của sự khoái cảm.
Người ta thường cho rằng rượu đem đến niềm vui cho chúng ta bởi vì nó ngon và
thơm, hay là, chúng ta thích bài hát đó bởi vì giai điệu của nó, hay bộ phim đó
đáng xem vì nội dung của nó. Và dĩ nhiên nói như vậy không sai… nhưng cũng
không hoàn toàn đúng. Trong mỗi trường hợp, sự khoái cảm có nguồn gốc sâu xa
hơn nhiều, bao gồm cả việc một người nghĩ gì về bản chất thật sự của thứ đem lại
khoái cảm cho họ.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét